سال چهارم / شماره : 735 / جمعه / ۷م ثور ۱۳۹۷
Vol No 04, Issue 735, Friday, 27 April , 2018

کجکی پس از سلما

نویسنده : سلیم شفیق - کد خبر : 45916

۱۹ جوزا , ۱۳۹۵

Shafiq


پس از بهره‌برداری بند سلما معروف به «بند ‌دوستی افغانستان و هند»، کابل دومین گام را برای بهره‌گیری از آب‌های کشور با امضای تفاهم‌نامۀ توسعۀ بند کجکی بر سر رود هیرمند برداشت. با اجرایی و کامل‌شدن کار این بند، «بیش از ۱۵۰ میگاوات برق تولید» خواهد شد و ساکنان ولایت هلمند و قندهار از آن بهره‌مند. هرچند بخشی از این بند هم‌اکنون نیز فعال است و ظرفیت تولید حود ۳۳ میگاوات برق را دارد که انرژی مورد نیاز بخش‌هایی از شهر لشکرگاه و ولسوالی‌های همجوار را تأمین می‌کند. شرکت مختلط ترکیه‌ای‌ـ‌امریکایی موسوم به «۷۷» قرارداد ساخت توربین جدید در بند کجکی را با حکومت امضا کرده و انتظار می‌رود تا با پایان‌یافتن کار آن در اوایل زمستان، ظرفیت تولید برق آن به۵۱ میگاوات افزایش یابد. اگر توربین‌هایی‌ که این بند ظرفیت نصب‌ آن‌ها را بر خود دارد، کاملاً تکمیل شوند، ظرفیت تولید برق بند کجکی به ۱۵۱ میگاوات برق بالا خواهد رفت. در کنار تولید انرژی برق، بند کجکی «ظرفیت ذخیره ۱.۱ میلیارد متر مکعب آب» را نیز خواهد داشت و در آن صورت به یکی از بندهای بزرگ در منطقه تبدیل می‌شود.

ایدۀ ساخت بند آب روی رود هیرمند به چندین دهه پیش بر‌می‌گردد. کار ساخت «سد کجکی در سال ۱۳۳۲ از سوی شرکت امریکایی «واشنگتن گروپ انترنشنال» آغاز شد و «نخستین توربین آن در سال ۱۳۵۱ و توربین دیگر در سال ۱۳۵۳ نصب شد.» با تحولات سیاسی پس از کودتای داوودخان و سپس لشکرکشی شوروی سابق به افغانستان، امریکایی‌ها از ادامۀ کار دست کشیدند تا پس از حضور دوبارۀ غرب به رهبری ایالات متحده و در پی شکست رژیم طالبان، کار بازسازی و ساخت این بند از سر گرفته شد. ولی به دلیل ناامنی‌های فزاینده، ضرب‌الاجل‌های تعیین‌شده برای تکمیل پروژه یکی پس از دیگری به تعویق افتاد. تا این‌که در سال ۱۳۸۹، توربین جدیدی با همراهی هزاران سرباز بریتانیایی و پشتیبانی هوایی نیروهای ایالات متحده پس از پنج روز به کجکی رسیدند. «در نتیجۀ جنگ بین نیروهای ناتو و طالبان ۲۰۰ تن از جنگجویان طالبان کشته شدند.»

با توجه به تغییرات آب‌وهوایی و بحران ناشی از گرم‌شدن کرۀ زمین و کمبود منابع آبی در سراسر جهان، مدیریت آب‌ها یکی از معضلات مهم برای حکومت‌ها، به‌ویژه افغانستان است. رودهایی‌ که از افغانستان سرچشمه می‌گیرد، اکثراً به خارج از مرزهای کشور سرازیر می‌شوند. به دلیل چندین دهه بحران و جنگ، حکومت‌های افغانستان کمترین کنترل را بر منابع آبی خود داشته‌اند. رود هیرمند یکی از منابع بحران‌ساز در زمینۀ چگونگی مدیریت آب بوده است. ابهاماتی در تقسیم آب میان افغانستان و ایران وجود دارد. تهران به این باور است که ساخت بندهای آب از سوی افغانستان بر بستر رودخانه‌هایی‌ که در نهایت به خاک ایران سرازیر می‌شود، عامل بحران کم‌آبی و ‌‌زیست‌محیطی در این‌ کشور است. گزارش‌هایی منتشر شده که حکومت ایران در اعتراض به ساخت و توسعۀ بند بر روی رود هیرمند، به ادارۀ محیط ‌زیست سازمان ملل نیز شکایت کرده است.

معضل امنیت، یکی از عمده‌ترین موانع بر سر راه اجرای پروژه‌های توسعه‌ای در کشور بوده است. نمونۀ آن احداث و بهره‌برداری از بند سلما در ولایت هرات است. به‌رغم این‌که هرات در غرب کشور یکی از حوزه‌های به نسبت امن کشور شمرده می‌شود، ولی در جریان ساخت بند سلما، چندین نیروی امنیتی جان‌شان را از دست دادند؛ مسأله‌ای که اشرف غنی و نارندرا مودی، سران حکومت‌های افغانستان و هند، روز شنبه، هنگام بهره‌برداری از این بند از آن یاد کردند. مثال دیگر، ساخت جادۀ زرنج‌ـ‌دلارام بود که در جریان ساخت آن نیز ده‌ها تن جان باختند. هرچند حکومت افغانستان نیروی ویژه‌ای را برای تأمین امنیت پروژه‌های کلان زیربنایی ایجاد کرده، اما ب‌نشانه‌‌های ناامیدکننده‌ای دربارۀ حملات خرابکارانه وجود دارد و تجربه‌های گذشته نیز بیانگر همین نگرانی است.

با توجه به تغییرات آب‌وهوایی و بحران ناشی از گرم‌شدن کرۀ زمین و کمبود منابع آبی در سراسر جهان، مدیریت آب‌ها یکی از معضلات مهم برای حکومت‌ها، به‌ویژه افغانستان است. رودهایی‌ که از افغانستان سرچشمه می‌گیرد، اکثراً به خارج از مرزهای کشور سرازیر می‌شوند. به دلیل چندین دهه بحران و جنگ، حکومت‌های افغانستان کمترین کنترل را بر منابع آبی خود داشته‌اند. رود هیرمند یکی از منابع بحران‌ساز در زمینۀ چگونگی مدیریت آب بوده است. ابهاماتی در تقسیم آب میان افغانستان و ایران وجود دارد. تهران به این باور است که ساخت بندهای آب از سوی افغانستان بر بستر رودخانه‌هایی‌ که در نهایت به خاک ایران سرازیر می‌شود، عامل بحران کم‌آبی و ‌‌زیست‌محیطی در این‌ کشور است. گزارش‌هایی منتشر شده که حکومت ایران در اعتراض به ساخت و توسعۀ بند بر روی رود هیرمند، به ادارۀ محیط ‌زیست سازمان ملل نیز شکایت کرده است. ایران در مقاطع مختلف نگرانی خود از این بابت را بیان داشته است. علی خامنه‌ای، رهبر ایران در جریان سفر اخیر اشرف غنی به این‌ کشور این مسأله را مطرح کرده است. رییس‌جمهور غنی نیز در این دیدار گفته بود که «‌تقسیمات آب‌های افغانستان در گذشته به‌صورت سنتی انجام می‌شد، اما از این پس آب‌های کشور در مطابقت با قوانین بین‌المللی نظام آب تنظیم خواهند شد‌».

اقدام حکومت برای مهار آب‌های کشور، گامی است در جهت خودکفایی اقتصادی، تأمین انرژی مورد نیاز و ایجاد شغل. در ۱۵ سال گذشته توجه بسیار ناچیزی به پروژه‌های بزرگ توسعه‌ای صورت گرفته است. اکنون که حکومت به این مسأله پی برده و تلاش می‌کند تا از راه‌های ممکن روی چنین پروژه‌هایی سرمایه‌گذاری شود، گامی است به جلو، هرچند مسیر پیشرو دشوار است.

اختلاف تهران و کابل بر سر چگونگی تقسیم آب هیرمند حتا به یک سده پیش بر‌می‌گردد. هنگامی‌ که فاقد حکومت مرکزی مستحکم و قوی بود و مرزها و به تبع آن مشکلات ناشی از آب‌ها با وساطت و از سوی بریتانیایی‌ها حل‌وفصل یا دست‌کم با کشورهای دیگر مورد مذاکره قرار می‌گرفت. ظاهراً مهم‌ترین سندی که طرفین بر سر تقسیم آب هیرمند امضا کرده‌اند، پیمانی موسوم به «معاهده‌ای راجع به آب رود هیرمند بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت افغانستان» است که ۲۲ حوت ۱۳۵۱، میان امیرعباس هویدا و محمدموسا شفیق، نخست‌وزیران دو کشور امضا شد. هرچند حکومت‌های بعدی دو کشور نسبت به مواد این معاهده اختلاف دارند، ولی به‌رغم آن هنگام بررسی اختلافات‌شان به همین معاهده رجوع می‌کنند.

به‌رغم همۀ موارد بالا، اقدام حکومت برای مهار آب‌های کشور، گامی است در جهت خودکفایی اقتصادی، تأمین انرژی مورد نیاز و ایجاد شغل. در ۱۵ سال گذشته توجه بسیار ناچیزی به پروژه‌های بزرگ توسعه‌ای صورت گرفته است. اکنون که حکومت به این مسأله پی برده و تلاش می‌کند تا از راه‌های ممکن روی چنین پروژه‌هایی سرمایه‌گذاری شود، گامی است به جلو، هرچند مسیر پیشرو دشوار است.





هنوز دیدگاهی داده نشده.

دیدگاه‌تان را بنویسید: